WZW (wirusowe zapalenie wątroby): rodzaje, objawy i profilaktyka

Wirusowe zapalenie wątroby to grupa chorób zakaźnych spowodowanych przez wirusy atakujące wątrobę. Mogą dawać różnorodne objawy, od tych przypominających grypę aż po żółtaczkę. Czy można się przed nimi ustrzec? Czy są groźne? Poznaj rodzaje wirusowego zapalenia wątroby oraz dostępne metody profilaktyki.

Wątroba – jaką pełni rolę?

Wątroba często kojarzy się z procesem usuwania toksyn z organizmu, czyli detoksykacją. Ale to tylko część z jej funkcji! Oprócz tego wątroba bierze udział w m.in.:

• trawieniu (produkcja żółci),
• metabolizmie (przetwarzaniu) leków,
• magazynowaniu i metabolizmie witamin,
• procesach odpornościowych,
• przemianie hemu, czyli części hemoglobiny (składnika czerwonych krwinek).[1]

Zapalenie wątroby

Stan zapalny w wątrobie może rozwinąć się pod wpływem różnych czynników – od działania toksyn i alkoholu po zakażenia. Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) to infekcja spowodowana przez kilka różnych typów wirusa. Najczęściej występuje A, B oraz C, rzadziej diagnozuje się pozostałe odmiany choroby, czyli WZW typu D i E.[2]

Rodzaje wirusowego zapalenia wątroby

Zakażenie WZW typu A wywołuje wirus zapalenia wątroby typu A (HAV).[3] Analogicznie, WZW typu B i C są spowodowane odpowiednio przez wirusy HBV oraz HCV.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A)

HAV to tzw. wirus brudnych rąk. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową – przez spożycie skażonej żywności lub wody. Dlatego bardzo ważną rolę w zapobieganiu rozprzestrzeniania się go odgrywa higiena.[3] Często o wirusie WZW A myślimy w kontekście krajów o niskim standardzie sanitarnym.[2] Natomiast warto mieć na uwadze, że występuje on na całym świecie, także w krajach rozwiniętych, o czym świadczy chociażby wzrost zachorowań w 2025 w Czechach.[3,4]

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B)

Do zakażenia WZW B dochodzi, gdy śluzówka lub uszkodzona skóra ma kontakt z zakażonymi wydzielinami (krwią, surowicą, spermą czy śliną). Takie sytuacje to np.:

• transfuzja lub przyjmowanie czynników krwiopochodnych,
• przeszczep,
• kontakty seksualne,
• poród,
• przyjmowanie narkotyków w użyciem zanieczyszczonych igieł i strzykawek.

HBV spotykany jest we wszystkich regionach świata.[5] W Polsce sytuację epidemiologiczną w zakresie WZW B można uznać za dobrą. Zachorowalność na tę chorobę spadła, odkąd wprowadzono obowiązek szczepień ochronnych.[6]

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C)

Do zakażenia wirusem HCV dochodzi, gdy krew osoby zakażonej dostanie się do organizmu innej osoby przez przerwaną skórę lub ranę, a więc na przykład podczas:

• wstrzykiwania leków, narkotyków lub innych substancji z użyciem niesterylnych igieł lub strzykawek,
• zabiegów kosmetycznych wykonywanych niesterylnymi, ostrymi narzędziami (np. piercing),
• skaleczeń lub ran powstałych w wyniku urazu, wypadku czy bójki,
• wspólnego używania przyborów kosmetyczno-higienicznych (np. maszynki do golenia).[7]

Objawy WZW

Wirusowe zapalenie wątroby nie zawsze od razu daje o sobie znać. Dlatego bardzo ważne są regularne badania, np. próby wątrobowe. Szczególnie zakażenia HBV i HCV może być długo bezobjawowe. Również WZW A bywa trudne do rozpoznania, a jedynymi dolegliwościami mogą być np.:

• osłabienie,
• gorączka,
• ból mięśni i stawów,
• problemy żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, utrata apetytu).[7]

Czy WZW = żółtaczka?

Niektóre osoby mylnie używają nazwy „żółtaczka” na wirusowe zapalenie wątroby. Żółtaczka to wyłącznie objaw, a nie choroba sama w sobie. Charakteryzuje się zażółceniem skóry, błon śluzowych i białek oczu (twardówki). Dodatkowo w jej przebiegu mocz może być ciemny, a stolce w kolorze gliny. Żółtaczka może towarzyszyć WZW, ale wiele zapaleń wątroby przebiega bez niej.[8]

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Odczuwając osłabienie, gorączkę i bóle mięśni nie należy panikować. Nie musi to od razu oznaczać WZW. Jeżeli objawy utrzymują się kilka dni, warto skonsultować się z lekarzem POZ (Podstawowej Opieki Zdrowotnej), który na podstawie wywiadu i badań zidentyfikuje przyczynę złego samopoczucia i zaleci odpowiednie leczenie. Jeżeli jednak skóra lub białka oczu uległy zażółceniu, nie wolno zwlekać z wizytą u lekarza. Bowiem żółtaczka jest objawem poważnych chorób, które nieleczone mogą prowadzić do powikłań. Na przykład zapalenie wątroby bez odpowiedniego leczenia może skutkować rakiem, niewydolnością czy marskością wątroby.[8]

Diagnostyka WZW

WZW może przebiegać łagodnie lub mało charakterystycznie, w związku z czym często trudno postawić diagnozę wyłącznie na podstawie wywiadu. Kluczową rolę odgrywają tu badania wykonywane z krwi. Obejmują one oznaczenie m.in. przeciwciał na przykład anty-HCV, czyli specjalnych białek, które wytwarza organizm, aby zwalczać wirusa HCV.[9]

Profilaktyka WZW

Wirusowe zapalenie wątroby może mieć różne przyczyny i drogi zakażenia, dlatego też aby się przed nimi chronić, musimy działać na kilku frontach. Co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia?

1. Myć regularnie ręce, szczególnie po skorzystaniu z toalety, zmianie pieluch oraz przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków.
2. Unikać picia wody z kranu i spożywania surowej żywności w rejonach o słabych warunkach sanitarnych.
3. Myć owoce i warzywa przed zjedzeniem.
4. Unikać spożywania surowych owoców morza pochodzących z niepewnych źródeł.
5. Zabezpieczać się przed kontaktem z krwią lub innym wydzielinami innych osób (w tym w trakcie kontaktów seksualnych), np. zakładać prezerwatywy.
6. Wybierać miejsca do piercingu i zabiegów kosmetycznych, dbające o wysoki standard sanitarny.[10,11]

Warto wiedzieć, że istnieją szczepionki przeciw 2 z 3 najczęstszych wirusów zapalenia wątroby, czyli HAV i HBV. W Polsce od końca lat 90. XX wieku szczepienie przeciw HBV jest obowiązkowe. Szczepionka przeciw HAV jest nieobowiązkowa, ale zalecana szczególnie osobom wyjeżdżającym do krajów, gdzie częściej występuje ta choroba, a także pracownikom ochrony zdrowia, czy osobom mającym kontakt z nieczystościami.[10,11]

Wykaz źródeł

[1]           Kalra A, et al: Physiology, Liver. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535438/

[2]           Grant LM, Purres M. Viral Hepatitis. [Updated 2024 Mar 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554549/

[3]           Lai M, Chopra S: Hepatitis A virus infection in adults: Epidemiology, clinical manifestations, and diagnosis. UpToDate. 2025 [dostęp 05.01.2026]

[4]           Státní zdravotní ústav: Pravidelné zprávy k VHA za rok 2025. (https://szu.gov.cz/temata-zdravi-a-bezpecnosti/a-z-infekce/h/virove-hepatitidy-infekcni/hepatitida-a/vha-situace-v-cr/virova-hepatitida-a/) [dostęp 05.01.2026]

[5]           Teo EK, Lok A: Epidemiology, transmission, and prevention of hepatitis B virus infection. UpToDate. 2025 [dostęp 05.01.2026]

[6]           Główny Inspektorat Sanitarny: Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B). (https://www.gov.pl/web/gis/wirusowe-zapalenie-watroby-typu-b-wzw-b) [dostęp 05.01.2026]

[7]          Grant LM, Purres M. Viral Hepatitis. [Updated 2024 Mar 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554549/

[8]          NHS: Jaundice. 2024 [dostęp 09.01.2026]

[9]          UpToDate: Patient education: Viral hepatitis panel (The Basics). [dostęp 09.01.2026]

[10]        Chopra S, Lai M: Hepatitis A virus infection: Treatment and prevention. UpToDate. 2024 [dostęp 09.01.2026]

[11]        Teo EK, Lok ASF: Epidemiology, transmission, and prevention of hepatitis B virus infection. UpToDate. 2025 [dostęp 09.01.2026]