Omdlenie – przyczyny, pierwsza pomoc i kiedy zgłosić się do lekarza

Choć większość omdleń ma zupełnie łagodne przyczyny, jak zmęczenie czy odwodnienie, nie należy ich bagatelizować. Sprawdź, co może prowadzić do omdlenia i jak postępować, gdy ktoś zemdlał.

Czym jest omdlenie?

Omdlenie (znane również jako synkopa) to przejściowa utrata przytomności. Zazwyczaj trwa kilka-kilkanaście sekund i sama ustępuje. Do omdlenia dochodzi, gdy na krótki czas zmniejsza się przepływ krwi do mózgu, np. podczas długotrwałego stania.[1,2,3]

Stan przedomdleniowy

Niektórzy mogą czuć, jakby za chwilę mieli stracić przytomność, co objawia się np. zawrotami głowy, mroczkami przed oczami. Nazywa się to stanem przedomdleniowym (inaczej zasłabnięcie). Może, ale nie musi on, poprzedzać omdlenie.[1]

Omdlenie a zasłabnięcie

Zasłabnięcie bywa używane zamiennie z omdleniem czy utratą przytomności. To jednak 3 różne terminy!

Utrata przytomności to szersze pojęcie, odnoszące się zarówno do krótkotrwałego (np. omdlenia), jak i utrzymującego się braku świadomości (np. śpiączki).[4] Z kolei zasłabnięcie to inaczej stan przedomdleniowy.[4]

Najczęstsze przyczyny omdlenia

Za omdleniem mogą stać zarówno stres, jak i poważne schorzenia. Zobacz, co może doprowadzić do chwilowej utraty przytomności.[1]

Omdlenie wazowagalne

Połowa przypadków omdleń ma pochodzenie tzw. wazowagalne. To efekt nagłego spadku ciśnienia krwi lub spowolnienia bicia serca. Dzieje się tak, gdy Twój organizm nieprawidłowo reaguje na jakiś bodziec, na przykład:

• długotrwałe stanie,
• przebywanie w zatłoczonym miejscu,
• silny ból, zmęczenie czy stres.[2,3]

Takie omdlenia mogą zdarzyć się nawet u zdrowych osób. Jeśli nie powtarzają się regularnie, zwykle nie masz powodów do obaw.

Hipotonia ortostatyczna a omdlenie

Hipotonia ortostatyczna to kolejny trudno brzmiący termin. Kryje się pod nim nagły spadek ciśnienia tętniczego spowodowany szybką pionizacją (zmianą pozycji z siedzącej lub leżącej na stojącą), wskutek czego może dojść do omdlenia. Niektóre leki, jak np. moczopędne, zwiększają ryzyko tego typu zdarzeń. Jeśli je przyjmujesz, wstawaj powoli, aby uniknąć synkopy.[2,3]

Omdlenia kardiogenne

Omdlenia kardiogenne wiążą się z nieprawidłową budową (np. zastawek) lub działaniem serca (np. rytmu).[2,3]

Omdlenie – pierwsza pomoc

Jeśli ktoś w Twoim otoczeniu straci przytomność, nie zawahaj się zareagować. Być może to krótka utrata świadomości, ale może to być także stan zagrażający jego życiu. Podstawowe zasady pierwszej pomocy są bardzo proste!

1. Zadbaj o swoje własne bezpieczeństwo, np. rozejrzyj się, czy na ulicy nie nadjeżdża pojazd.
2. Sprawdź, czy osoba oddycha. Jeśli nie – przystąp do resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Zawiadom służby ratownicze
3. Jeśli podejrzewasz omdlenie, ułóż osobę nieprzytomną na plecach na płaskiej powierzchni.
4. Zapewnij dostęp powietrza, np. poluzuj zbyt ciasno zapiętą koszulę, krawat czy pasek, otwórz okno, jeśli jesteś w pomieszczeniu.
5. W miarę możliwości unieś jej nogi do góry (około 30 cm). Pomoże to zwiększyć dopływ krwi do mózgu.
6. Po minucie sprawdź, czy osoba odzyskała przytomność, delikatnie nią potrząsając lub głośno do niej się zwracając.
7. Jeśli jest przytomna, poproś o pozostanie w pozycji leżącej przez kilka minut, aby uniknąć ponownego omdlenia. W tym czasie zostań z nią, aż dojdzie do siebie. Gdy poczuje się lepiej, możesz pomóc jej usiąść i powoli wstać.
8. Jeśli osoba nadal nie odzyskała przytomności, ale oddycha, zadzwoń po pogotowie ratunkowe.[1,5]

Zapamiętaj: wezwij zespół ratownictwa medycznego, jeśli omdleniu towarzyszy:

• brak oddechu,
• drgawki,
• mimowolne oddawanie moczu,
• poważne zranienie,
• ból lub ucisk w klatce piersiowej,
• uczucie kołatania serca,
• trudności z mówieniem lub poruszaniem się.[6]

Kiedy omdlenie wymaga konsultacji lekarskiej?

Omdlenie nie musi zwiastować niczego groźnego i może być wynikiem chwilowego przeciążenia organizmu. Dla bezpieczeństwa warto jednak skonsultować z lekarzem pierwszego kontaktu utratę przytomności, zwłaszcza gdy nie jest ona jednorazowa. Oceni stan zdrowia i w razie potrzeby zleci dalszą diagnostykę lub skieruje do specjalistów, np. neurologa, kardiologa.[6]

Wykaz źródeł

[1]          Benditt D: Syncope in adults: Clinical manifestations and initial diagnostic evaluation. UpToDate. 2024 [dostęp 26.06.26]

[2]          Brignole M et al: Wytyczne ESC dotyczące rozpoznawania i leczenia omdleń. Kardiologia Polska 2018; 76, 8: 1119–1198; doi: 10.5603/KP.2018.0161

[3]          Grossman SA, Badireddy M. Syncope. [Updated 2025 Jun 22]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK442006/

[4]          Wiercińska M: Zaburzenia świadomości: zasłabnięcie, omdlenie i śpiączka. Przyczyny, sposób postępowania i leczenie. Medycyna praktyczna. 2022 (online: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/150151,zaburzenia-swiadomosci) [dostęp 26.06.2026]

[5]          Kułakowski P: Omdlenie. Interna – mały podręcznik. 2025 (online: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.III.23.2.1.) [dostęp 26.06.22026]

[6]          NHS: Fainting. 2023 (online: https://www.nhs.uk/symptoms/fainting/) [dostęp 26.06.2026]