Padaczka – co to za choroba? Jak pomóc osobie z napadem padaczkowym?

Padaczka kojarzy się nam głównie z napadami drgawek. Jednak to choroba o wielu obliczach. Dowiedz się, czym jest padaczka, jakie są jej objawy i przyczyny oraz jak prawidłowo udzielić pierwszej pomocy osobie w trakcie ataku.

Czym jest padaczka?

Mózg zawiera miliardy neuronów (komórek nerwowych), które wytwarzają i odbierają impulsy elektryczne. Umożliwia to im komunikację między sobą. Padaczka, zwana także epilepsją, to choroba, w której część tych komórek jest nadaktywna i wysyła naraz zbyt wiele sygnałów.[1]

Jakie są przyczyny padaczki?

Tak jak w przypadku wielu chorób, nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, jaka jest przyczyna padaczki. Właściwie każdy może na nią zachorować. Są jednak pewne okoliczności, które temu sprzyjają, takie jak:

• geny,
• urazy głowy,
• zakażenia (np. zapalenie opon mózgowych),
• udar mózgu.[1]

Objawy padaczki – jak rozpoznać napad?

Wiele osób utożsamia padaczkę z drganiami i szarpnięciami pojedynczych mięśni lub całego ciała. Oczywiście, po części jest to prawdą. Jednak żeby móc odpowiedzieć na pytanie „Jak rozpoznać napad padaczkowy?”, przyjrzyjmy się wybranym rodzajom napadów.

Napad uogólniony i ogniskowy

Najprostsza klasyfikacja wyróżnia napady padaczkowe częściowe (ogniskowe; występujące w określonej części mózgu) oraz uogólnione (dotyczące obu półkul).[1]

Napady częściowe

Napady ogniskowe dzieli się na:

1. Proste (z zachowaną świadomością) – trwają zwykle kilka minut, w trakcie których chory może odczuwać mrowienie, napięcie w części ciała, doświadczać halucynacji (omamów) zapachowych, wzrokowych, smakowych.
2. Złożone (z zaburzeniami świadomości) – osoba wydaje się przytomna, ale nie ma z nią kontaktu. Może wpatrywać się w przestrzeń, pozostawać nieruchomo lub wykonywać powtarzające się zachowania, zwane automatyzmami, np. szczękanie zębami, grymasy twarzy. Napad trwa zazwyczaj kilka minut i kiedy się skończy, dana osoba niewiele lub nic nie pamięta z tego, co się wydarzyło. Może być zdezorientowana lub zasnąć.[1,2]

Napady uogólnione

W przypadku napadów uogólnionych zaburzenia pracy komórek nerwowych dotyczą obu półkul mózgu. Mogą powodować utratę przytomności, upadki lub silne skurcze mięśni. Zalicza się do nich m.in.:

• napady toniczno-kloniczne – często zaczynają się od utraty przytomności, po której następuje sztywnienie mięśni, a następnie ich drganie;
• napady nieświadomości – trwają zazwyczaj kilka sekund i objawiają się wpatrywaniem w dal z pustym wyrazem twarzy i zaburzeniami świadomości; jeśli napad nieświadomości trwa 10 sekund lub dłużej, może również wystąpić mruganie oczami i cmokanie.

To tylko 2 spośród wielu rodzajów napadów uogólnionych. Objawy pozostałych mogą się znacznie różnić, np. w jednych mięśnie będą mimowolnie się kurczyć, a w trakcie innych będą sztywne.[1,2]

Czy drgawki = padaczka?

Pojedynczy napad drgawek nie musi oznaczać padaczki. Napady niepadaczkowe mogą być spowodowane innymi przyczynami, np. gorączką (drgawki gorączkowe). Padaczka to stan, gdy ataki mają tendencję do nawracania.[3]

Jak pomóc osobie z napadem padaczkowym?

Jeśli widzimy, że ktoś ma atak padaczki, możemy podjąć kilka kroków, aby mu pomóc.

1. Odnotujmy godzinę rozpoczęcia napadu.
2. Nie przenośmy osoby w trakcie ataku, chyba że miejsce, w którym się znajduje, stwarza zagrożenie, np. ruchliwa droga.
3. Nie starajmy się unieruchomić chorego, np. przytrzymywać za ramiona.
4. Usuńmy z zasięgu chorego wszystko, co może spowodować obrażenia, np. gorące napoje.
5. Poluzujmy krawat lub koszulę, jeśli będzie taka potrzeba.
6. Pod żadnym pozorem nie wkładajmy niczego do ust osoby w trakcie napadu padaczkowego! Nie próbujmy też na siłę otwierać zaciśniętej szczęki.[4]

Jeśli atak ustąpi, ułóżmy chorego w pozycji bocznej bezpiecznej. Poczekajmy z nim, aż poczuje się lepiej.

Kiedy wezwać pogotowie?

Nie wszyscy chorujący na padaczkę potrzebują karetki pogotowia w momencie, gdy doświadczają napadu epilepsji. Pewne okoliczności sprawiają jednak, że szybka pomoc medyczna jest wskazana. Kiedy więc wezwać pogotowie?

• Atak trwa dłużej niż 5 minut,
• po jednym epizodzie, nastąpił kolejny,
• mimo zakończenia napadu utrata przytomności utrzymuje się kilka minut,
• występuje gorączka (>38°C),
• chory czuje się skrajnie wyczerpany lub ma trudności z oddychaniem,
• kobieta jest w ciąży,
• osoba choruje na cukrzycę,
• doszło do poważnego urazu w trakcie drgawek,
• to pierwszy atak padaczki.[4]

Czy padaczkę można leczyć?

Padaczkę można, a wręcz należy leczyć. Odpowiednio dobrane leczenie w wielu przypadkach pozwala całkowicie zahamować występowanie napadów padaczkowych. Lekarz dobiera terapię indywidualnie dla każdej osoby. Najczęściej stosuje się leki – czasami wystarcza jeden preparat, a niekiedy konieczne jest przyjmowanie kilku. W niektórych przypadkach stosuje się leczenie chirurgiczne.

Czy leki przeciwpadaczkowe trzeba stosować do końca życia? U części osób tak. Zdarza się jednak, że po kilku latach bez napadów pacjent wspólnie z lekarzem może rozważyć stopniowe odstawianie leków. Decyzja ta zawsze powinna być podejmowana indywidualnie i pod nadzorem lekarza.[1,5,6,7]

Podsumowanie

Padaczka to choroba, która dotyka co setnego Polaka. Istnieje więc spora szansa, że ktoś w naszym otoczeniu cierpi na nią. Warto więc wiedzieć, jak może wyglądać atak padaczki oraz jak pomóc osobie, która go doświadcza. Im większa świadomość o padaczce, tym mniej lęku i stereotypów, a więcej zrozumienia i wsparcia dla osób żyjących z tą chorobą.

Wykaz źródeł

[1]          InformedHealth.org [Internet]. Cologne, Germany: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2006-. Overview: Epilepsy. [Updated 2023 May 4]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK343313/

[2]          Schachter SC, Haider HA, Bullinger K: Evaluation and management of the first seizure in adults. UpToDate. 2025 [dostęp: 10.07.2026]

[3]          Millichap JJ: Febrile seizures: Clinical features and evaluation. UpToDate. 2026 [dostęp: 10.07.2026]

[4]          NHS: What to do if someone has a seizure (fit). 2023 (online: https://www.nhs.uk/symptoms/what-to-do-if-someone-has-a-seizure-fit/) [dostęp 10.07.2026]

[5]          NICE: Epilepsies in children, young people and adults. 2022 [dostęp: 10.07.2026]

[6]          Schachter SC, Sirven JI: Overview of the management of epilepsy in adults. UpToDate. 2025 [dostęp: 10.07.2026]

[7]          Sirven JI: Approach to the discontinuation of antiseizure medications. UpToDate. 2026 [dostęp: 10.07.2026]