Zwyrodnienie kręgosłupa – objawy, przyczyny, leczenie

Ból pleców, sztywność po przebudzeniu, a może trudności ze swobodnym poruszaniem się? Jedną z możliwych przyczyn takich dolegliwości są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. W tym artykule odpowiadamy, czym one są i czy można je leczyć.

Co to jest zwyrodnienie kręgosłupa?

Aby lepiej zrozumieć, czym jest zwyrodnienie kręgosłupa, przypomnijmy sobie anatomię naszego ciała. Kręgosłup to konstrukcja zbudowana z kręgów, krążków międzykręgowych, więzadeł, ścięgien oraz mięśni. Wszystkie te elementy współpracują ze sobą, aby umożliwić nam ruch i chronić znajdujące się wewnątrz struktury nerwowe.[1,2,3]

Krążki międzykręgowe (potocznie zwane dyskami), jak sama nazwa wskazuje, znajdują się między kręgami. Działają one jak naturalne amortyzatory oraz umożliwiają poruszanie kręgosłupem.[1,4]

Zwyrodnienie to proces polegający na uszkodzeniu i niszczeniu struktur komórek, tkanek lub narządów, w wyniku którego tracą one swoje prawidłowe funkcje. Tak więc zwyrodnienie kręgosłupa oznacza stopniową utratę naturalnej struktury i funkcji kręgosłupa (w tym krążków międzykręgowych).[1]

Jakie struktury kręgosłupa mogą ulegać zmianom zwyrodnieniowym?

Zmiany zwyrodnieniowe dotyczą przede wszystkim krążków międzykręgowych. Degeneracja dysków obejmuje najczęściej dolną część pleców (odcinek lędźwiowy), a także szyję (odcinek szyjny).[4,5]

Jakie są przyczyny zwyrodnienia kręgosłupa?

Z biegiem czasu dyski międzykręgowe ulegają zużyciu. To normalny proces związany z wiekiem, który dotyka wielu ludzi, szczególnie po 40. roku życia. Nie każdy jednak od razu odczuwa objawy. U niektórych osób zmiany mogą postępować szybciej lub wiązać się z bardziej nasilonymi dolegliwościami. Do czynników sprzyjających temu należą:

• urazy w obrębie kręgosłupa,
• otyłość,
• palenie papierosów,
• praca fizyczna.[3,4]

Jakie są objawy zwyrodnienia kręgosłupa?

Najczęstszym objawem choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa jest ból szyi i pleców. Nasila się on podczas ruchu lub po przebywaniu w określonej pozycji (np. siedzeniu). Oprócz tego niektórzy doświadczają mrowienia, drętwienia lub osłabienia w jednej lub obu rękach lub nogach. Może się także pojawić sztywność, szczególnie po bezruchu, np. po przebudzeniu.[1]

Jak diagnozuje się zwyrodnienie kręgosłupa?

Jeśli odczuwamy niepokojące objawy dotyczące naszego kręgosłupa, powinniśmy skonsultować się z lekarzem, np. podstawowej opieki zdrowotnej lub ortopedą (specjalistą od schorzeń układu ruchu). Przeprowadzi on wywiad oraz wstępne badania, np. jaka jest siła mięśni, gdzie odczuwamy ból. W razie potrzeby zleci dalsze badania, np. zdjęcie rentgenowskie, obrazowanie metodą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.[1,5]

Kiedy zwyrodnienie kręgosłupa wymaga pilnej konsultacji?

Szybko skonsultujmy się z lekarzem, jeżeli pojawi się:

• ból, który jest silny i nie da się kontrolować dostępnymi środkami przeciwbólowymi,
• drętwienie nogi lub ręki (lub nasilenie się tych objawów),
• niedowład kończyn,
• problem z oddawaniem moczu lub stolca.[3,6]

Jak wygląda leczenie zwyrodnienia kręgosłupa?

Celem leczenia zwyrodnienia kręgosłupa jest zmniejszenie bólu i innych doskwierających objawów. Terapię dobiera się do potrzeb danej osoby. Może ona obejmować przyjmowanie środków przeciwbólowych, przeciwzapalnych lub leków rozluźniających mięśnie. W wielu przypadkach nie ma potrzeby leczenia chirurgicznego. Jeśli jednak inne metody nie przynoszą poprawy, a objawy znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie, lekarz może zaproponować operację.[2,3,5]

Co jeszcze pomaga na zwyrodnienie kręgosłupa? Ważny element leczenia to fizjoterapia i aktywność fizyczna. Odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniają mięśnie, poprawiają ruchomość kręgosłupa i zmniejszają dolegliwości bólowe. Mogą to być bardzo różne aktywności, takie jak joga, spacery, czy pływanie.[3,4,5]

Duże znaczenie ma utrzymywanie prawidłowej masy ciała, ponieważ dodatkowe kilogramy zwiększają obciążenie kręgosłupa. Zwracajmy również uwagę na właściwą postawę podczas siedzenia, stania i wykonywania codziennych czynności. Zdrowe nawyki pomagają ograniczyć przeciążenia kręgosłupa.[3,5]

Podsumowanie

Jedną z częstszych przyczyn bólu kręgosłupa są zmiany zwyrodnieniowe. Zużywanie się jego struktur jest naturalnym procesem, ale pewne czynniki mogą to przyspieszać. Zwyrodnienia nie da się cofnąć, możemy jednak spowalniać jego postęp na przykład poprzez regularną aktywność fizyczną. Leczenie zwyrodnienia kręgosłupa ma przede wszystkim na celu zmniejszenie bólu, poprawę sprawności i utrzymanie możliwie dobrej ruchomości. W tym celu stosuje się fizjoterapię, a także odpowiednio dobrane leki, rzadziej wykonuje się operację.[3,5]

Wykaz źródeł

[1]          Wilson DJ, de Abreu M: Spine Degeneration and Inflammation. 2021 Apr 13. In: Hodler J, Kubik-Huch RA, von Schulthess GK, editors. Musculoskeletal Diseases 2021-2024: Diagnostic Imaging [Internet]. Cham (CH): Springer; 2021. Chapter 14. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK570148/ doi: 10.1007/978-3-030-71281-5_14

[2]          Styczyński T: Postępy w leczeniu choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Reumatologia 2013; 51, 6: 429–436. doi: 10.5114/reum.2013.39661

[3]          UpToDate: Patient education: Degenerative disc disease (The Basics). [dostęp: 10.09.2026]

[4]          Scarcia L, et al: Degenerative Disc Disease of the Spine: From Anatomy to Pathophysiology and Radiological Appearance, with Morphological and Functional Considerations. J Pers Med. 2022 Nov 1;12(11):1810. doi: 10.3390/jpm12111810..

[5]          Cleveland Clinic: Degenerative Disk Disease. 2025 [dostęp: 10.09.2026]

[6]          UpToDate: Patient education: Degenerative disc disease – ED discharge instructions (The Basics) [dostęp: 10.09.2026]