Bostonka czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej? Objawy i leczenie
„Bostonka” to popularne, potoczne określenie choroby dłoni, stóp i jamy ustnej. To zakaźne schorzenie wirusowe, które występuje głównie u dzieci. Sprawdźmy więc, czym jest choroba bostońska!
Co to jest bostonka?
Chociaż wiele osób nazywa to schorzenie „bostonką” lub „chorobą bostońską”, jego prawidłowa nazwa brzmi ”choroba dłoni, stóp i jamy ustnej” – ChDSU (ang. Hand, Foot, and Mouth Syndrome — HFMS). Wynika ona z zakażenia enterowirusami. To grupa różnych wirusów, dlatego przebycie choroby nie chroni przed powtórnym zachorowaniem, gdyż może ją wywołać inny wirus.[1,2]
Skąd nazwa „bostonka”?
Już wspomnieliśmy, że „bostonka” w odniesieniu do objawów choroby dłoni, stóp i jamy ustnej nie jest poprawna. Bostonka i ChDSU to 2 różne choroby. Różnica między obiema to m.in. lokalizacja objawów. W bostonce wysypka obejmuje głównie skórę twarzy i tułowia, zaś w ChDSU – dłonie, stopy i błony śluzowe jamy ustnej. W takim razie skąd wzięło się to określenie? W Bostonie w 1951 roku wybuchła epidemia bostonki. Być może ze względu na obecność wysypki w obu schorzeniach nazwa została błędnie zapożyczona.[2,3]
W jaki sposób dochodzi do zarażenia?
Do zarażenia ChDSU dochodzi wskutek bezpośredniego kontaktu z chorym, ale także z jego wydzielinami lub wydalinami. Można się więc zarazić, gdy:
- ktoś kaszle lub kicha w naszym towarzystwie i nie zasłania ust,
- utrzymujemy bliski kontakt z chorym (np. całując się),
- dzieci piją z jednego kubka lub biorą do buzi tę samą zabawkę,
- zmieniamy choremu dziecku pieluchę i nie myjemy następnie rąk.
To tylko kilka możliwych sytuacji, w czasie których może dojść do zarażenia. Pamiętajmy, że wirusy powodujące chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej są bardzo zaraźliwe. Dlatego dbajmy o odpowiednie nawyki dotyczące higieny.[2,4]
Kto choruje?
Choroba dotyka głównie dzieci (zwłaszcza młodszych – do ok. 5-7 roku życia). Są one szczególnie narażone m.in. ze względu na częsty i bliski kontakt z rówieśnikami, czy też niewystarczające nawyki z zakresu higieny (m.in. brak umycia rąk po skorzystaniu z toalety). Dorośli mogą jednak również zachorować, np. poprzez zarażenie się od dzieci.[1]
Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej – objawy
Od czasu kontaktu do wystąpienia pierwszych objawów mija zwykle 3-5 dni. Początkowo mogą się pojawić typowe oznaki infekcji, czyli złe samopoczucie, ból gardła, utrata apetytu, podwyższona temperatura ciała. Następnie pojawiają się owrzodzenia w jamie ustnej, a także charakterystyczna wysypka (głównie na rękach i stopach, rzadziej na skórze pośladków i w okolicy pachwin). Początkowo są to rumieniowe plamki, które przekształcają się w małe pęcherzyki. Te z kolei mogą pękać, powodując bolesne owrzodzenia.[1,2,5]
Leczenie
Choroba, zwana potocznie bostonką, zazwyczaj ustępuje sama po kilku-kilkunastu dniach. W tym czasie można zastosować leczenie objawowe. Gdy występuje ból lub gorączka, ulgę przyniesie paracetamol lub ibuprofen. Zmiany w jamie ustnej mogą powodować dyskomfort lub ból podczas jedzenia i picia, przez co chory może niechętnie przyjmować pokarmy i napoje. W takiej sytuacji pomocne mogą być chłodne płyny i pokarmy, np. woda czy sorbety, a także miękkie produkty, takie jak budyń. Należy szczególnie pamiętać o regularnym piciu wody, aby uniknąć odwodnienia. Ulgę mogą przynieść także żele i spraye do jamy ustnej, które łagodzą ból.[2,4,6]
Kiedy do lekarza?
Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej, mimo że bywa uciążliwa, zwykle nie jest groźna. Czasami jednak może być powikłana. Należy umówić się do lekarza, jeżeli występują:
- objawy sugerujące nadkażenie ran, np. nieprzyjemny zapach z ran; żółta, zielona lub krwawa wydzielina,
- oznaki odwodnienia, np. sucha pieluszka u małego dziecka przez 4-6 h lub brak oddawania moczu u starszego dziecka przez ok. 6-8 h.[4]
Jak zapobiegać chorobie?
Chorobie dłoni, stóp i jamy ustnej można zapobiegać. Najłatwiejszym sposobem jest dbanie o higienę poprzez mycie rąk po każdym ewentualnym kontakcie z wirusami prowadzącymi do choroby, np. każdorazowo po wyjściu z toalety. Warto uczyć dzieci, jak zachowywać czystość. Ważne jest także regularne czyszczenie i dezynfekowanie powierzchni oraz przedmiotów, które mogły mieć kontakt z chorym, np. klamek czy zabawek. Jeżeli jest się chorym lub ma się pod opieką chore dziecko, należy powstrzymać się od kontaktu z innymi osobami aż do ustąpienia zmian skórnych.[1,4]
Wykaz źródeł
[1] Olarte L: Hand, foot, and mouth disease and herpangina. UpToDate. 2026 [dostęp: 22.09.2026]
[2] Szenborn L: Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej. Mp.pl (online: https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/chorobyzakazne/79171,choroba-dloni-stop-i-jamy-ustnej#goog_rewarded) [dostęp: 22.09.2026]
[3] Kuchar E: Czy słusznie „choroba dłoni, stóp i jamy ustnej” jest nazywana chorobą bostońską? Jaka jest jej zakaźność i czy leczyć ją tylko objawowo? Mp.pl (online: https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.19.7.2.) [dostęp: 22.09.2026]
[4] UpToDate: Patient education: Hand, foot, and mouth disease and herpangina (The Basics). [dostęp: 22.09.2026]
[5] Repass GL, Palmer WC, Stancampiano FF. Hand, foot, and mouth disease: identifying and managing an acute viral syndrome. Cleve Clin J Med. 2014 Sep;81(9):537-43. doi: 10.3949/ccjm.81a.13132. PMID: 25183845.
[6] NHS: Hand, foot and mouth disease. 2024 [dostęp: 23.09.2026]