Wady postawy

„Nie garb się”, „Stój prosto”. To pozornie proste hasła, z którymi wiele osób zetknęło się szczególnie w dzieciństwie. Prawidłowa postawa ciała to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim zdrowia i codziennego komfortu funkcjonowania. Co jednak, gdy nasz aparat ruchu zaczyna szwankować? Jakie są częste wady postawy?

Wady postawy – co to?

Wady postawy to wszelkie odstępstwa od prawidłowego, fizjologicznego ustawienia ciała. Najbardziej kojarzymy z nimi wady dotyczące kręgosłupa. Warto jednak pamiętać, że narządy ze sobą współgrają. Aby stać lub poruszać się, potrzebujemy współpracy wielu mięśni i kości. Nawet drobne zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego lub nieprawidłowe nawyki (np. w czasie pracy) mogą wpływać na działanie całego organizmu.[1]

Skąd się biorą zaburzenia postawy?

Nie da się łatwo odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ wady postawy to szeroka grupa schorzeń. Często ich początek sięga dzieciństwa, ale mogą się pojawić także w dorosłym życiu. Nierzadko sami się do nich przyczyniamy. Za mało ruchu, przebywanie w jednej pozycji długimi godzinami, wykonywanie codziennych czynności w nieodpowiedni sposób (np. pochylanie się nad telefonem), nadwaga – to wszystko wpływa negatywnie na naszą sylwetkę.[1] Zaburzenia postawy mogą jednak pojawić się także w wyniku:

• chorób genetycznych, np. achondroplazji,[2]
• złamań kręgów,
• zmniejszenia gęstości kości u osób starszych (np. w związku z osteoporozą).[3]

Wady kręgosłupa

Kręgosłup nie jest idealnie prosty, ma swoje naturalne krzywizny. Dzięki nim ciało ludzkie może wykonywać szereg ruchów – skłony, obroty, zgięcia. Ułatwiają także przyjęcie postawy stojącej, poruszanie się i utrzymywanie równowagi. Jednak nadmierne krzywizny czasem prowadzą do bólu.[4]

Skolioza

Skolioza to boczne skrzywienie kręgosłupa. Może dotyczyć jego dowolnego odcinka – od szyjnego do krzyżowego. Często zaczyna się już w dzieciństwie, choć pojawia się również dopiero w dorosłości. Skolioza powoduje ból pleców nawet u 90% chorych. Dodatkowo wiąże się z trudnościami w staniu i chodzeniu, uczuciem sztywności kręgosłupa, a jeżeli powoduje ucisk na nerwy – prowadzi do mrowienia lub drętwienia kończyn.[3]

Hiperkifoza

Prawidłowo odcinek piersiowy i krzyżowy kręgosłupa powinny być lekko wygięte do tyłu. Hiperkifoza oznacza z kolei zbyt duże, nadmierne wygięcie odcinka piersiowego w tym kierunku. Charakteryzuje się zaokrąglonymi plecami, zapadniętą klatką piersiową i wysuniętą głową. Wpływa ona nie tylko na dolegliwości bólowe, np. w okolicy łopatek, ale może też rzutować na pracę płuc poprzez zmniejszanie ich pojemności.[5,6]

Hiperlordoza

Lordoza to naturalne, łukowate wygięcie kręgosłupa do przodu w odcinku szyjnym i lędźwiowym. W przypadku nadmiernej krzywizny (szczególnie odcinka lędźwiowego) dochodzi do hiperlordozy. Dzieje się tak na przykład wskutek otyłości czy choroby zwanej krzywicą. To nieprawidłowe ułożenie kręgosłupa może wiązać się z jego zwyrodnieniami (niszczeniem się chrząstki stawowej) czy bólami tzw. korzonkowymi (lokalizującymi się w okolicy dolnej części pleców).[7]

Wady w obrębie kończyn dolnych

Na ustawienie ciała ogromny wpływ mają również kończyny dolne. To właśnie ich nieprawidłowe ustawienie jest punktem wyjścia dla wielu zaburzeń postawy i może prowadzić do dalszych przeciążeń w całym ciele.

Płaskostopie

Stopy, podobnie jak kręgosłup, mają swoje naturalne krzywizny, tzw. sklepienie. Jeżeli dojdzie do jego obniżenia lub całkowitego zapadnięcia się, mamy do czynienia z płaskostopiem. To stosunkowo częste zjawisko u dzieci w wieku przedszkolnym. Wraz ze wzmacnianiem się mięśni, stopa zwykle nabiera odpowiedniego kształtu. Czasem konieczne jednak mogą okazać się ćwiczenia korekcyjne, z czym może pomóc fizjoterapeuta. U osób dorosłych dochodzi do obniżenia się łuków stóp na skutek np. nadwagi czy noszenia nieodpowiedniego obuwia.[8]

Kolana koślawe

Koślawe kolana charakteryzują się ustawieniem kończyn w literę X (kolana schodzą się do wewnątrz i nie można złączyć stóp). U dzieci wynika to na przykład z naturalnych procesów rozwojowych (wtedy wraz z czasem koślawość powinna zniknąć), krzywicy (np. z niedoboru witaminy D), czy nadmiernej masy ciała.[9,10] U dorosłych może to być efekt braku korekcji tego w wieku dziecięcym, ale także wskutek chorób zwyrodnieniowych (ubytków chrząstki) czy braku aktywności fizycznej, która przyczynia się do osłabienia mięśni. Samo stykanie się kolan to nie tylko efekt nieestetyczny. Wiąże się z zaburzeniami chodu, bólem kolan i pleców, a także przyspieszonym zużywaniem chrząstki stawowej.[11]

Kolana szpotawe

Szpotawość kolan to trochę odwrotność koślawości – przy złączonych kostkach odstęp między kolanami jest znaczny, a kończyny przypominają literę O. Naturalnie występuje ona u dzieci od urodzenia do ok. 2 roku życia. Później nogi zaczynają się stopniowo prostować lub przechodzą w lekką koślawość, o czym wspomniano wyżej. U dzieci nienaturalna szpotawość wynika np. ze zbyt szybkiej pionizacji (dlatego rodzic nie powinien wymuszać wstawania czy chodzenia przez dziecko).[10] Z kolei u dorosłych – przyczyną mogą być doznane urazy, otyłość czy nadmierne obciążenie stawów kolanowych podczas aktywności fizycznej. Ta wada postawy także może wpływać na chód (tzw. kaczkowaty), a także prowadzić do dolegliwości bólowych kolan, zmęczenia mięśni nóg oraz problemów z równowagą.[12]

Jak uniknąć zaburzeń postawy?

Prawidłowe ułożenie ciała pozwala zmniejszyć ryzyko poważnych zaburzeń postawy, a to z kolei – bólu, napięć i ograniczonej ruchomości. Na jakie aspekty warto więc zwrócić uwagę?

1. Uprawiajmy sport – wzmacniajmy swoje mięśnie, rozciągajmy się.
2. Dbajmy o ergonomię miejsca pracy. Sprawdźmy, czy ustawienie monitora i fotela jest dostosowane do naszych potrzeb z uwzględnieniem zasad BHP.
3. Nośmy wygodne, dostosowane do budowy stopy, buty. W doborze pomoże, np. podolog.
4. Utrzymujmy prawidłową wagę ciała. Otyłość może prowadzić nie tylko do problemów z postawą ciała, ale także szeregu innych schorzeń.
5. Sprawdzajmy, czy mamy odpowiednią postawę podczas codziennych czynności, np. oglądania telewizji.
6. Regularnie wykonujmy badanie wzroku! Nieskorygowane wady widzenia mogą negatywnie wpływać na postawę ciała.[13,14]

Podsumowanie

Wady postawy często prowadzą do bólu, ograniczeń ruchowych oraz pogorszenia jakości życia. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka – regularna aktywność fizyczna, dbanie o ergonomię codziennych czynności oraz szybka reakcja na pierwsze niepokojące objawy. Jeżeli borykamy się z bólem kręgosłupa lub kolan, udajmy się do lekarza. Zleci on badania mające na celu ustalenie przyczyny dolegliwości oraz odpowiednie leczenie. Pomocna może okazać się także wizyta u fizjoterapeuty, który dobierze zabiegi i ćwiczenia dopasowane do naszych potrzeb.

Wykaz źródeł

[1]          Baranowska A, et al: An Analysis of the Risk Factors for Postural Defects among Early School-Aged Children. J Clin Med. 2023 Jul 11;12(14):4621

[2]          Bacino CA: Achondroplasia: Clinical features, diagnosis, and management. UpToDate. 2026 [dostęp: 24.03.2026]

[3]          Hey LA: Scoliosis in the adult. UpToDate. 2025 [dostęp: 24.03.2026]

[4]          DeSai C, Jozsa F, Agarwal A. Neuroanatomy, Spine. [Updated 2025 May 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526133/

[5]          Kado DM: Hyperkyphosis in older persons. UpToDate. 2025 [dostęp: 24.03.2026]

[6]          UpToDate: Patient education: Kyphosis in adults (The Basics). [dostęp: 24.03.2026]

[7]          Rosenfeld SB: Developmental dysplasia of the hip: Clinical features, screening, and diagnosis. UpToDate. 2025 [dostęp: 24.03.2026]

[8]          InformedHealth.org [Internet]. Cologne, Germany: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2006-. In brief: Foot deformities. [Updated 2022 Feb 3]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513132/

[9]          Patel M, Nelson R. Genu Valgum. 2023 May 29. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan–. PMID: 32644670.

[10]         Rosenfeld SB: Approach to the child with knock-knees. UpToDate. 2025 [dostęp: 24.03.2026]

[11]         NHS: Knock knees. 2023 (online: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22049-bow-legged ) [dostęp 24.03.2026]

[12]         Cleveland Clinic: Bow Legged. 2021 [dostęp: 24.03.2026]

[13]         MedlinePlus: Guide to Good Posture. 2025 (online: https://medlineplus.gov/guidetogoodposture.html). [dostęp: 24.03.2026]

[14]         Vlad S, et al: Postural deficiencies prevalence and correlation with foot conditions, body composition, and coordination, in Romanian preadolescents children: descriptive observational study. Front Pediatr. 2025 Oct 14;13:1621792