HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) powoduje infekcje, które dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Zakażenie HPV najczęściej kojarzy się z rakiem szyjki macicy, jednak wirus ten może prowadzić także do innych nowotworów. Dowiedz się, czym jest HPV oraz jak skutecznie zapobiegać chorobom z nim związanym.

Czym jest HPV?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV, Human Papillomavirus) ma ponad 200 podtypów.[1] W zależności od rodzaju wirusa, może on atakować skórę lub błony śluzowe, a także wykazywać różny potencjał onkogenny (zdolność do wywoływania zmian nowotworowych). Zakażenie HPV to jedna z najczęstszych infekcji narządów płciowych u ludzi. Zazwyczaj przebiega bezobjawowo i po czasie sama ustępuje. Niestety w niektórych przypadkach prowadzi do rozwoju nowotworów złośliwych. Do przeniesienia wirusa HPV dochodzi głównie podczas stosunków seksualnych, ale również poprzez kontakt ze śliną lub skórą osoby zarażonej.[2,3]

Jakie nowotwory są związane z zakażeniem HPV?

Najbardziej z HPV kojarzy się rak szyjki macicy. Warto jednak wiedzieć, że wirus ten może być przyczyną także innych nowotworów.[2]

HPV a rak szyjki macicy

Rak szyjki macicy jest czwartym co do częstości występowania nowotworem u kobiet na świecie. Praktycznie wszystkie jego przypadki można przypisać zakażeniu HPV, przy czym większość wiąże się z typem HPV 16 i 18.[4] Ważnym elementem wczesnego wykrywania raka szyjki macicy są regularne badania, m.in. cytologia. Ponadto po wprowadzeniu programów szczepień przeciw HPV, obserwuje się znaczący spadek zachorowań na raka szyjki macicy, co pokazuje, jak skuteczna może być wczesna profilaktyka HPV.[1,2,5]

HPV a rak gardła i jamy ustnej

HPV może powodować niektóre nowotwory w obrębie głowy i szyi, np. w jamie ustnej, gardle czy migdałkach. U pacjentów zakażonych typami HPV wysokiego ryzyka (onkogennymi) ryzyko zachorowania na raka jamy ustnej i gardła jest około 2-4 razy wyższe.[1]

HPV a rak prącia

Rak prącia to rzadka postać nowotworu, która zazwyczaj rozwija się na napletku lub pod nim. Szacuje się, że w 30-50% przypadków do zachorowania przyczynia się wirus brodawczaka ludzkiego.[[6]

HPV a rak odbytu

Około 90% przypadków raka odbytu wiąże się z zakażeniem HPV. Do innych czynników ryzyka należą: bierne kontakty analne (szczególnie u mężczyzn mających kontakty seksualne z innymi mężczyznami, zwłaszcza u których rozpoznano HIV), wcześniejsze zmiany brodawkowate w okolicy odbytu lub narządów płciowych oraz występowanie innych nowotworów związanych z infekcją HPV.[7,8]

Czy każde zakażenie HPV jest groźne?

Nie każde zakażenie HPV jest groźne. Wirus brodawczaka ludzkiego ma ponad 200 podtypów i tylko część z nich wiąże się z podwyższonym ryzykiem nowotworów złośliwych. Wiele typów HPV przebiega bezobjawowo lub powoduje jedynie łagodne zmiany skórne. Jedną z nich jest kurzajka (brodawka). To nadmiernie zrogowaciała, chropowata grudka na skórze. Może występować pojedynczo lub w skupiskach. Zazwyczaj lokuje się na stopach i dłoniach. Do zakażenia dochodzi przez kontakt bezpośredni (np. dotknięcie brodawki) lub pośredni (np. przez używanie ręcznika osoby, która ma kurzajki). Brodawki powstające na błonach śluzowych to kłykciny kończyste. Występują w okolicy narządów płciowych i mają kształt kalafiorowatych narośli.[9,10,11]

Warto jednak podkreślić, że nie da się z góry przewidzieć, którym typem HPV dojdzie do zakażenia. Dlatego zawsze należy pamiętać o działaniach chroniących przed infekcją.

Jak można się chronić przed HPV?

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego może nieść za sobą poważne konsekwencje. Nie dotyczą one wyłącznie kobiet, ale również mężczyzn. Jak można zminimalizować ryzyko powikłań z nim związanych?

1. Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniu HPV jest całkowite unikanie jakiegokolwiek kontaktu seksualnego z inną osobą.
2. Zmniejszenie liczby partnerów seksualnych oraz unikanie kontaktów z osobami, które miały wielu partnerów, pomaga obniżyć to ryzyko.
3. Prezerwatywy zapewniają tylko częściową ochronę. Wirus przenosi się również poprzez kontakt skórny w obszarach przez nią nieosłoniętych.
4. Szczepienie przeciwko HPV to skuteczna metoda profilaktyki, zmniejszająca ryzyko zakażenia oraz rozwoju chorób związanych z wirusem HPV.[2,5,12]

Szczepienie HPV

Szczepienie przeciwko HPV zaleca się przede wszystkim dzieciom od 9. roku życia – zarówno dziewczynkom, jak i chłopcom. Największą skuteczność szczepionka osiąga wtedy, gdy jest podana przed rozpoczęciem życia seksualnego.[2,12]

Młodzi dorośli, którzy wcześniej się nie szczepili na HPV, powinni rozważyć szczepienie jak najszybciej, do 26. roku życia. Po ukończeniu 26 lat szczepienie nie jest rutynowo zalecane. Decyzję podejmuje się indywidualnie po konsultacji z lekarzem. Na przykład osoby w wieku 27-45 lat, które będą mieć nowych partnerów seksualnych, nadal mogą odnieść korzyści ze szczepienia.[2,12]

Szczepienie przeciwko HPV zaleca się także kobietom ze zdiagnozowanymi stanami przedrakowymi szyjki macicy, ponieważ może to zmniejszać ryzyko nawrotu zmian chorobowych.[2]

Podsumowanie

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest bardzo powszechny – istnieje ponad 200 jego podtypów. Część z nich to typy wysokiego ryzyka, czyli takie, które mogą znacząco zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju nowotworów złośliwych. Inne należą do typów niskiego ryzyka i zwykle nie powodują zmian złośliwych.

Najczęściej HPV kojarzy się z rakiem szyjki macicy. Słusznie, bo w niemal wszystkich przypadkach ten nowotwór jest związany z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego. Warto jednak pamiętać, że HPV może być także przyczyną innych nowotworów.

Wirus HPV przenosi się podczas kontaktów seksualnych, które na pewnym etapie życia podejmuje większość osób. Dlatego tak ważnym elementem profilaktyki są szczepienia ochronne, najlepiej wykonane jeszcze przed rozpoczęciem życia seksualnego.

Wykaz źródeł

[1]          Palefsky JM: Virology of human papillomavirus infections and the link to cancer. UpToDate. 2024 [dostęp 28.01.2026]

[2]          Nowakowski A, et al: Recommendations of the Polish Society of Gynaecologists and Obstetricians, Polish Paediatric Society, Polish Society of Family Medicine, Polish Society of Vaccinology, Polish Society of Oncological Gynaecology and Polish Society of Colposcopy and Pathophysiology of the Uterine Cervix on prophylactic vaccinations against infections with human papillomaviruses in Poland. Ginekol Pol. 2023;94(9):759-767. DOI: 10.5603/GP.a2022.0101.

[3]          Palefsky JM: Human papillomavirus infections: Epidemiology and disease associations. UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]

[4]          Schmeler KM: Invasive cervical cancer: Epidemiology, risk factors, clinical manifestations, and diagnosis. UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]

[5]          Smith M, et al: Cervical Cancer Elimination Progress Report: Australia’s progress towards the elimination of cervical cancer as a public health problem. 2025 (online: https://www.report.cervicalcancercontrol.org.au) [dostęp 28.01.2026]

[6]          Pettaway CA: Carcinoma of the penis: Epidemiology, risk factors, and pathology. UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]

[7]          Marcinkowska D, Glinkowski S, Spych M: Rak odbytu – multidyscyplinarny problem medyczny. Diagnostyka i leczenie. Nowa Med 2022; 29(2): 49-57. DOI: 10.25121/NM.2022.29.2.49

[8]          Willet Ch, Eng C: Anatomy, pathology, epidemiology, and risk factors of anal cancer. UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]

[9]          Al Aboud AM, Nigam PK. Wart. [Updated 2023 Aug 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431047/

[10]         Rosen T: Condylomata acuminata (anogenital warts) in adults: Epidemiology, pathogenesis, clinical features, and diagnosis. UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]

[11]         Goldstein BG, Goldstein AO, Morris-Jones R: Cutaneous warts (common, plantar, and flat warts). UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]

[12]         Cox JT, Palefsky JM: Human papillomavirus vaccination. UpToDate. 2025 [dostęp 28.01.2026]